Özel Kareler

Rize Lisesi Demek Rize Eğitim Tarihi Demektir

Yazı: Fatih Sultan Kar Rizeliler Dergisi · Sayı 11 · Eylül 2012 · s. 46

Günümüzde Kurtuluş İlköğretim Okulu’nun bulunduğu yerde 1910 yılında Rüştiye’ye idadi sınıfları ilâve edilerek Mamuşoğlu Kamil Ağa’ya ait binada Rize Mülki idadisi ismi ile eğitime başladı. 1911 yılında Çarşı Türützade Hasan Sabri Efendi’nin Konağı’na nakledilen İdadi, burada dört yıl eğitim-öğretime devam etmiştir. 29 Şubat 1915’te Rusların Rize’yi işgaliyle okul tamamen kapatılmış ve konak İşgal Kuvvetleri Komutanlığı olmuştu. Rize’ni kurtuluşunun ardında Türützade Hasan Sabri Efendi konağını tekrar

Rize İdadisine tahsis ederek, Rize eğitim tarihinde unutulmaz hizmetleri olanlar arasında yerini aldı. İdadi daha sonra İstiklâl İlkokulu’nun evvelce işgal ettiği Maksut Paşaoğlu Hacı Ali’ye ait konağa nakletmiştir.

Eğitime ilgi artmıştı ama imkanlar zordu

1924 yılından sonra seneden seneye eğitime ilgi çoğalmıştır. Öğrenciler lise tahsillerini yapmak için lisesi bulunan vilâyetlere gitmek zorunda kalmışlardır. Tahsile bu derece kıymet veren Rize, kendi vilâyetinde bir lisenin açılmasını şiddetle arzulamıştır.

Lise gençliğin geleceğidir

Rize’de lise yapılması için bir araya gelen Dr. Kerim Vardal, Yılmaz Razıoğlu, Yılmaz Kartal, Beçil Tuzcuoğlu ve Orhan Bilgin bu isteklerini kamuoyuna duyurmak için bir eylem düzenlerler. “Rize Lisesi açılmalıdır”, “Lise gençliğin geleceğidir” sloganları ile Rize caddelerinde yürüyen bu insanlar lisenin açılışını hızlandırmışlardır.

Liseyi Rize’de okumak istiyoruz

1950 yılında dönemin Başbakanı Adnan Menderes ve Maarif Vekili Ahmet Tevfik İleri ile birlikte Rize ilini ziyaretlerinde Orhan Bilgin, Dr. Kerim Vardal, kendilerine hitaben birer konuşma yapmış, Rize Lisesi’nin bir an evvel açılmasını istemişlerdir. O zamanlar henüz ortaokul son sınıf öğrencisi olan Tuncay Mataracı’da geleceğin lise öğrencileri adına bir konuşma yapmış “Biz liseyi kendi şehrimizde okumak istiyoruz,” demiştir. Bu istekleri dinleyen ve bir konuşma yapan Başbakan Menderes : “Ben size söz veriyorum lise en kısa zamanda açılacaktır. Maarif Vekili Tevfik İleri sizin uşağınızdır. Oda bu işin takipçisi olacak,” dedi.

Temeli Maarif Vekili Tevfik İleri attı

1951-1952 ders yılında eski binada lise birinci sınıfı resmen faaliyete geçilmiştir ve ilk mezunlarını 1954-1955 ders yılında vermiştir. Rize Lisesi’ne eğitimöğretime başladığı 1951 yılında 75’i erkek, 8’i kız toplam 83 öğrenci kayıt yaptırdı. Hem şahsi gayretleri ve hem de Maarif Vekaleti’nin talimatı ile 1951 yılı eylül ayında mevcut binanın bahçesinde ek binanın temeli o zamanın Maarif

Vekili Ahmet Tevfik İleri tarafından atılmıştı. 1954-1955 ders yılında altı yüz elli öğrenci eğitim görmüştür. 31 Aralık 1952 tarihinde Rize İstiklal İlkokulu’nda öğretmen olarak görev yapan Avni Akyol (Turgut Özal hükümetlerinde Kültür ve Milli Eğitim Eski Bakanlıkları yapan) tarafından örnek bir imla dersi verildi.

Türk edebiyatının devi Rize Lisesi’nden mezun oldu

Ülkemizin yetiştirdiği ünlü edebiyatçı Oktay Arayıcı, yazım dünyasıyla Rize Lisesi’nde öğrenciyken tanışır. Bu dönemde hikayeler ve şiirler yazan Arayıcı, Rize Lisesi’nin okul gazetesini çıkarma görevini de üstlenir. Yaz aylarında çay fabrikasında işçilik yaparken okul zamanı gelince hem derslere devam eder hem de okulun küçük salonunda oyunlar sahneler.

Okulun eski bir öğrencisi isminin değişmesine neden oldu

2008-2009 eğitim-öğretim yılına kadar hizmet veren binaların eskimesi ve ihtiyaca cevap vermemesi üzerine iş adamı Ali Mehmet Kazancı tarafından yıkılarak yerine bugünkü bina inşa edilmiştir. Yalnız okulun ismi Ali Mehmet Kazancı Rize Lisesi olarak değiştirilmiştir. Yani Rize Lisesi’nin ismi eski bir öğrencisi tarafından değiştirilmiştir. Rize Lisesi’nin bünyesindeki ortaokul 1986- 87 eğitim-öğretim yılında Mehmet Akif

Ersoy İlköğretim Okulu adıyla yeni binasına taşınmıştır.

Kazdal’ı takıma dahil eder. Yakup Kazdal sergilediği futbolla Rizespor camiasında büyük yankı uyandırır. Maç 2-2 sonuçlanmış ve Rize Lisesi’nin iki

Rize Lisesi hatıraları

golünü de Yakup Kazdal atmıştır. Daha ilkokulu bitirdiğinin ertesi senesi orta birinci sınıftayken, okullar arası maçlarda, lise takımında yer almıştır. Sanat okuluna karşı oynadığı ilk futbol, hatıralarının en unutulmazlarındandır. Bir de yer aldığı lise takımının o yıl Rize okullar arası şampiyonu olmasıdır. Yakup Kazdal, sonraki yaşamında Fenerbahçe’nin şampiyon kadrosunda futbol oynamıştır.

Kimler geldi, kimler geçti

Rize Lisesi’nde eğitim görmüş bazı isimler: Oktay Arayıcı (edebiyatçı), Aytekin Kotil (İstanbul Belediyesi eski başkanı), Erol Zihni Gürsoy (Rize eski valisi), Şenol Birol (futbolcu), Tuncay Mataracı (eski bakan), Hasan Vezir (futbolcu), Yakup Kazdal (futbolcu), Ufuk Karali (sinema sanatçısı), Yavuz Şimşek (Fenerbahçe’nin efsane kalecisi), Ömer Lütfi Mete (gazeteci-yazar), Yener Rakıcıoğlu (emekli vali), İmdat Sütlüoğlu (eski bakan), Emin Gürses (öğretim üyesi-yazar), Sami Kumbasar (eski milletvekili), Gökhan Birben (sanatçı), Ahmet Yaşar İmamoğlu (gazeteci), Mahmut Celal Günaydın (Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Üyesi), Yaşar Erdinç (yazar), Metin Öney (eski milletvekili), Süleyman Karakan (iş adamı), Fadıl Terzi (iş adamı), Fehmi Ekşi (Rizespor eski başkanı), Ahmet Minder (Güneysu Belediye Başkanı), İrfan Akaslan (futbolcu), Tugay Yenigün (futbolcu), Dr. Kerim Vardal, Metin Akmehmet (spor adamı), Aslan Alioğlu, Adnan Balta (siyasetci), A.Galip Bozacı (yazar), Engin Çamlaşır, Kamuran Denizci, Engin Deniz,

Engin Kazancı, Hüsamettin Bereket, Hakan Agun (fotoğrafçı), Akın Erdem, Mustafa Özer Eyüpoğlu, Anıl Başar, Fuat Zaman, Yalçın Kaya Çilli (İETT Eski Genel Müdür Vekili), Memduh Rakıcı, A.Remzi Alemdar, Av.Yıldızhan Çervatoğlu, Hayri Ersayın (eğitimci), Kenan Köseoğlu, İbrahim Gümüş, Şükrü Vanlı (RSTO eski başkanı), Türkan Alkumru, Köksal Güvelioğlu, Hayri Pirimoğlu, Yzb.Haydar Çemberçi ( Atlantik’i Aşan İlk Türk pilotlarından), Av.Hüseyin Suyabatmaz, Vural Kazmaz (gazeteci) Atilla Kazmaz (gazeteci), Ercan Kazmaz (ressam-gazeteci), Köksal Kızıl (emekli bürokrat), Erten Kepenek, Gültekin Köseoğlu, Memduh Mete, Sedat Muslu, Recep Sarı, Celal Sayılgan, Soner Şanda, Can Ökten, Taşkın Özer, Osman Zeki Telci (yazar), Ali Turna, Kenan Vardal, Alpay Yazıcı, Neşet Saruhan, Necmettin Avcı, Şükrü Meto (senatör), Hikmet Koyuncu, Muharrem Vezir (futbolcu), Harun İlik (futbolcu), Süleyman Kalafat (futbolcu), Mehmet Ali Karaca (futbolcu), Haydar Ali Sandıkçı, Nejat Tüysüz, Vatan Tufanoğlu, Kemal Efendioğlu, Güven

Ergin, Nazım Karakoç, Nejat Dağabak, Ali Metin Kazancı (Rize Lisesi ismini tarihe olmasını sağlayan iş adamı), Rizvan Uzun (emekli savcı), Anıl Başar (muhasebeci), Kenan Vardal (noter), Tekin Köseoğlu (muhasebeci), Haydar Çemberci (emekli albay), Hasan Tuncer Rize Lisesi öğrencileri 19 Mayı Gençlik ve Spor Bayramı hazırlıklarında 1950. Türüt (iş adamı), Ayaktakiler: Bahattin Küçük, Fahrettin, Atilla Kazmaz, Refik Karali. Oturanlar: Maksut Tamer Ahmet Şamlıoğlu, Kamuran Denizci, … Türüt (iş adamı), Murat Kumbasar (siyasetçi), Şakir Ercan (TMSF Başkanı), Prof. Dr.İsmail Kara (yazar), Prof. Dr. Yusuf Bükey, Osman Nuri Şahinoğlu (futbolcu), Hasan Kartal (spor adamı), Cevat Haberal Rize Lisesi ve Erkek Sanat Lisesi Futbol Takımları 1963. Ayaktakiler: Kara Nihat, Kayhan Köseoğlu, Hamit Sadi Saraç, Özer, Orhan (Beyoğlu İstiklal Demirel, Çetin Basa, …, Fehmi Ekşi, Turgay, Kabahorlu Yakup, Şaban, Engin, Caddesi’nin renkli Hüseyin, Yener. Oturanlar: Atilla, …, …, Ayhan Köseoğlu, İsmet, …, Ayhan.

muhasebecisi), Prof. Dr. Hızır Önsoy, Yetiş Sarıahmetoğlu (Çaykur-Bürokrat), Şafak Basa (Çaykur-Bürokrat), Dr. Osman Ülgen, Av. Sedat Bıçakçı, Av. Sedat Kahya (gazeteci), Şadan Tuzcu (milletvekili), Safa Önal (yönetmen), Muharrem Kürkçü (Rizespor kurucusu), Şevket Yardımcı (iş adamı), Osman Zeki Köseoğlu (milletvekili), İrfan Bilgin (Rizespor kurucusu), Av. Osman Yetkiner, Ayşe Mumcu (müzik öğretmeni), Murat Arayıcı (Rize’de ilk eczacı)

Gönüllerde yaşıyorlar

Bugün aramızda olmayan Rize Lisesi öğrencileri 169 Oktay Arayıcı (senaristoyun yazarı), 678 Aytekin Kotil (İstanbul Belediyesi eski başkanı), 454 Hamza Güveli, 546 Yaşar Yıldız, 172 Necmi Altınay, 438 Abdulkerim Karagöz, 428 Yusuf Yençeri, 460 Mehmet Yekta Şehirli, 124 Yılmaz Kurtuluş, 466 Kemal Durmuş, Cavit Öztekeşin, Murat Kumbasar (siyasetçi), Vural Kazmaz (gazeteci) gönüllerde yaşıyorlar.

Kanakça: Fotoğraf ve belgeler Fatih Sultan Kar Koleksiyonundan alınmıştır.

Diğer fotoğraflar

Tarihin tanığı konak dimdik ayakta. Türützade Hasan Sabri Efendi 1911 yılında kiracısı olan Rus Konsolosluğunu konağından çıkararak yer sıkıntısı çeken Rize İdadisi’ne ücretsiz tahsis etti. Türützade Hasan Sabri Efendi’nin çocukları Sadettin ve Seyfettin de burada eğitim gördüler. 1915’te Rusların Rize’yi işgalinde konak, İşgal Kuvvetleri Komutanlığı olarak kullanıldı. İşgalden sonra konakta, tekrar İdadi tedrisatına devam edildi. Sadettin ve Seyfettin Türüt Kardeşler, Murat Arayıcı, Rize Mebusu Mehmet Fahri Mete, Fikri Kumbasar o dönem mezun olanlardandırlar.

Ali Metin Kazancı Rize Lisesi Müdürü Ali Kuleci ile Rize Lisesi dosyalarını inceliyoruz. (Fotoğraf: Beyza Kar)

Okulun yeniden yapımı sırasında yok edilen Rize Lisesi binası, artık hatıralarda yaşıyor.

Rize Lisesi’nin renkli mezunları. Üst sıra (soldan sağa): İrfan Akaslan (eski futbolcu), Prof. Dr. Hızır Önsoy, Cevat Haberal (Beyoğlu İstiklal Caddesi’nin renkli muhasebecisi), Aytekin Kotil (İstanbul Belediyesi eski başkanı), Av. Osman Yetkiner, Ali Metin Kazancı (iş adamı), İrfan Bilgin (Rizespor Kurucusu). Orta sıra (soldan sağa): Şadan Tuzcu (milletvekili), Av. Sedat Kahya (gazeteci), Av. Sedat Bıçakçı, Ömer Lütfi Mete (gazeteci-yazar), Dr. Osman Ülgen, Oktay Arayıcı (edebiyatçı), Muharrem Kürkçü (Rizespor kurucusu). Alt sıra (soldan sağa): Vural Kazmaz (gazeteci), Uğur Sami Kumbasar (milletvekili), Şükrü Vanlı (RSTO eski başkanı), Şevket Yardımcı (iş adamı), Şafak Basa (Çaykur-Bürokrat), Yetiş Sarıahmetoğlu (Çaykur-Bürokrat) ve Yalçın Kaya Çilli (İETT Eski Genel Müdür Vekili).

1944’te Rize’de doğan Yakup Kazdal (Fenerbahçe’nin şampiyon kadrolarında yer almıştır), futbola aynı şehirde çok küçük yaşlarında başlamıştır. Bir gün Rize Lisesi futbol takımı, Sanat Enstitüsü Rize Lisesi son sınıf öğrencileri 1954. Ayaktakiler: Yalçın Çilli, Taşkın Özer, futbol takımıyla Nejat Dağabak, Fethi Gümüş, Hikmet Koyuncu, Recep Sarı, Güven Ergin, Nejat Tüysüz. Oturanlar: Ali Haydar Sandık, Vatan Tufanoğlu, Yaşar Yıldız. karşılaşacaktır. Takımını maça mükemmel bir şekilde hazırlayan Recep Ali Kulak beklenmedik bir sürprizle karşılaşır. Maç saati gelmiştir fakat Rize Lisesi takımı bir futbolcu eksiktir. Rize Lisesi beden Rize Lisesi öğrencileri 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı törenlerinde 1953. eğitim öğretmeni Ayaktakiler: 1. Atilla Kazmaz (Çaykur Şube Müdürlüğü’nden emekli), 2. Recep Ali Kulak Kervan 64 (Emekli Kadıköy Başsavcısı), 3. Rıdvan Uzun (emekli savcı), 8. Anıl Başar (muhasebeci). Oturanlar: Kenan Vardal (noter), Tuncay Mataracı daha önceden (Gümrük ve Tekel eski bakanı), Tekin Köseoğlu (muhasebeci), Haydar de gözüne Çemberci (emekli albay), Y. Yıldırım ve yarı ayakta duran Şükrü Vanlı kestirdiği Yakup (muhasebeci).

Eski arkadaşlıklar (bir Rize Lisesi hatırası). Ayaktakiler soldan sağa: Orhan Bilgin, Behnan Canatan, Yılmaz Kartal, Hakan Agun, Atilla. Oturanlar soldan sağa: Şadi Kolçak, Gündüz Mete, Cengiz Yazoğlu, Vural Kazmaz ve Hilmi Akmehmet.

Rize Lisesi’nin ilk öğrencileri: Biyoloji öğretmeni Şaziye Tarakçı, Hikmet Koyuncu, Yalçın Çilli, Haydar Ali Sandıkçı, Hüseyin Suyabatmaz, Nejat Tüysüz, Vatan Tufanoğlu, Kemal Efendioğlu, Güven Ergin, Nazım Karakoç, Nejat Dağabak, Metin Kazancı ve Kadriye Hoca 1953.

Rize Lisesi hatırası 1950. Rize Eski Valilerinden Erol Zihni Gürsoy’da Rize Lisesi’nde eğitim görmüştü. Gürsoy fotoğrafta oturanlar arasında (soldan sağa) 2. sırada yer alıyor

Rize Lisesi hatırası: (soldan sağa) Çetin Şen, Hasan Fındık ve Muharrem Vezir 1981.

Bu içerik Rizeliler Dergisi'nin Sayı 11 · Eylül 2012 · s. 46 sayfasında yayımlanmıştır. Metin dergi baskısından aktarılmıştır; özgün sayfa düzeni için sayının PDF'ine bakabilirsiniz.

Özel Kareler