Dünyaca tanınan ünlü bir bezdir Rize bezi. Türkiye’de hak ettiği değer verilmemiş olsa da Rize’mizde bolca kullanılan, sağlıklı ve çok dayanıklı bir kumaş türüdür. Yurt dışında “Trabzon keteni”, yurt içinde ise “Rize bezi” olarak şöhret kazanan bu dokumanın hammaddesi keten olarak bilinse de asıl kullanılan bitki Hint keneviridir. Yörede Feretiko (foredigo, forotiko, forodiko, fortiko) olarak da isimlendirilir. Karadeniz’de de yaygın olarak ekilen kenevirin sapından çıkarılan life kendir denir. Bu yüzden halk arasında kendir ismi daha yaygın olarak kullanılır. Rize’nin bereketli topraklarında yetişen bu bitkinin tarımı bölgede uzun zamandır yapılmaktadır. Kuvvetli toprakları ve yağışlı bölgeleri sevdiğinden, Karadeniz bölgesinde yetiştirilir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında hemen her evde tezgahlarda üretilen Feretiko’nun son dönemlerde, üretiminde kullanılan Hint kenevirinin yasaklanmasıyla bu kumaşın üretimi giderek azalmıştır. Kenevirden elde edilen Feretiko’nun geçmişten günümüze taşınan özgün dokuma tezgahı da yöreye hastır. Yörenin kültürünü ince bir üslûpla yansıtan desenleri, insanların günlük hayattaki ihtiyaçlarını karşılaması ile Rize yöresinin meydana getirdiği kültürel-ekonomik bir faaliyettir. Aynı zamanda Rize bezi, kültürel bir ürün olmanın yanı sıra, ekonomik değeri olan bir üründür. Geçmişten günümüze değerini kaybetmeden gelen bu özel bezin kullanımını yaygınlaştırmak ve bilinirliğini arttırmakta önemlidir. Kullanım açısından da oldukça sağlıklı olan Rize bezinin kendinde özgü bir dokusu vardır.
– Piyasada Feretiko adı ile satışa sunulan, ucuz malzeme ile üretilen kumaşların kalitesi tartışılır. Bu kumaşların özellikle giyimde kullanılması zor ve zahmetli olup bu kumaşlarda orijinal Feretiko sağlamlığı aramak yersizdir. – Feretiko bezinden mamul desenli masa örtülerini benzer ve fabrikasyon ürünlerden ayırmak için yukarıdaki özelliklerin dışında, ürünün üzerinde ajur olup olmadığına ve desenlerin örümlü olup olmadığına bakmak gerekir. Ajurların ve örümlülerin fabrikasyon olması mümkün değildir. – El dokuması Feretiko bezleri fabrikasyon ve benzer ürünlere göre daha sık dokunmuştur.
Fotoğrafı büyük boyutta açRize Bezi’nin (Feretiko) Özellikleri
– Dokunduğunda bej rengindedir. Yıkandıkça beyazlaşır. – İpeksi görünüşte olmasına rağmen sert bir kumaştır. – Feretiko bezi ketene nispeten ince ve dört kat daha sağlamdır. – Feretiko bezinin ham maddesi olan kendir lifleri nedeniyle kokusu kurutulmuş ot gibidir. Bu koku bezin hiçbir kimyasal süreçten geçmediğinin kanıtıdır. – Hiçbir kimyasal işleme tabi tutulmamıştır. Tamamen doğaldır. – Feretiko’nun ham maddesi kendir lifi olması dolayısıyla üstünde yünleşme olmaz. – Kumaşta ara ara kendir lifinin özelliği dolayısı ile renk koyulaşmasına rastlanılabilir.
Neden Rize bezi?
Şıklığı, ter emme özelliği, dokumasının ince ve yumuşak yapıda olması, doğal klima özelliği ile sağlık için son derece elverişli olması “Rize bezi”nin öne çıkan özellikleridir. Bu özelliklere sahip “Rize bezi” yaygın bir kullanıma sahiptir.
Fotoğrafı büyük boyutta açSağlık için faydaları ön planda olan Rize bezi önceleri daha çok iç çamaşırı olarak kullanılmıştır. Bir rivayete göre imparatorluk döneminde bazı padişahların iç giysi olarak Rize bezi kullandığı söylenir.
Rize bezi bunun yanında gömlek, zarif elbise olarak da kendine pazar bulmuştur.
Fotoğrafı büyük boyutta açYaygın olarak evlerde süs örtüsü olarak kullanılmıştır.
Genç kızların çeyizlerinde olmazsa olmazlardan olmuştur.
Masa örtüsü, sehpa takımı, mutfak takımı v.b. şekillerde evlerde müstesna yerini bulmuştur.
Feretiko bezi ketene göre çok ince aynı zamanda dört kat daha dayanıklıdır. Zira pamuklu kumaşların 6 aylık ömürlerine karşın Feretiko’nun ömrü iki yıldır.
