Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji ve Genetik Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ali İrfan Güzel, DNA’ya zarar veren kimyasalların başında sigarada bulunan ve sayıları binlerle ifade edilen çeşitli kanserojen maddelerin geldiğini söyledi.
Güzel, yaptığı açıklamada, bütün canlıların hücre olarak tanımlanan mükemmel yapı taşlarıyla dizayn edildiğini ve gözle görülemeyecek kadar küçük olan fonksiyonel birimlerden oluştuğunu belirtti.
Canlıların sahip olduğu yapılar arasında en önemlisinin genetik bilgisinin şifrelendiği yer olan DNA molekülü olduğunu ifade eden Güzel, “Hücrelerin her davranışı genetik bilgisi ile kontrol edilmektedir. Çevreden alınan uyarılar buraya ulaştırılır ve buradan bir karşılık verilir. Yani hücre davranışını ona göre belirler,’’ dedi.
DNA molekülünün önemli olduğu kadar hassas bir yapıya da sahip olduğuna dikkati çeken Güzel, “Buna zarar verebilen ve birçok etken var. Bu tür etkenlerin hepsine genel ad olarak mutajen (DNA hasarına neden olan) denmektedir. Mutajenlerin DNA molekülünde oluşturduğu hasar, hücrenin davranışını ve çoğalma kontrolünü değiştirebilir. Mutajenler biyolojik, kimyasal ve fiziksel ajanlar olarak üç grupta toplanabilir. Birtakım hastalıkların da etkeni olan virüslerden bazıları biyolojik ajanlardır,’’ diye
Güzel, “Kimyasal maddelerin vücutta birikmesi ve radyasyonun belli sınırların üzerinde olması DNA hasarlarına neden olabilmektedir. Yüksek dozdaki radyasyonun “DNA’ya zarar veren kimyasalların etkilerinin neler olabileceği 1986 başında sigara dumanında bulunan ve yılında yaşanan Çernobil faciası sayıları binlerle ifade edilen çok çeşitli kanserojen maddeler gelmektedir. Diğer sonrası etkilenen bölgelerde ortaya çıkan çok sayıda kanser vakalarıyla önemli bir kanserojen ise kuru gıdalar, görülmüştür. Başta baharatlar, kuru yemişler, cep telefonları hayvan yemlerinin nemli, olmak üzere ev loş ve sıcaklığı 25-35 deve iş yerlerimizde rece olan ortamlarda kullandığımız depolanması durumunda birçok elektronik bunlar üzerinde çoğalan cihazın düşük düzeylerde de olsa bazı küf mantarları tarafından radyasyon yaydığı tespit edildi. Bunları oluşturulan aflatoksindir. Hayvan yemleri üzerinde oluşan aflatoksin, daha hayatımızdan çıkarmak neredeyse imkansızdır ama hiç olmazsa mümkün sonra bunlarla beslenen hayvanların mertebe uzağında olmak, olası sütüne geçer. Aslında uygun koşullarda zararlarından daha az etkilenmeyi depolama veya modern tesislerde sağlayacaktır,’’ dedi. paketleme işlemleri ile bu tehlikenin önüne geçilebilir. Ülkemiz de dahil Doç. Dr. Güzel, iç içe olduğumuz en birçok ülke, bu konuda sıkı denetimler büyük ve engellenebilir tehlikelerden uygulamakta ve kilogramda 2-5 mikrogramın üzerinde aflatoksin içeren birinin, içinde çok sayıda kanserojen madde barındırdığı dünyadaki bütün gıdaların tüketimine izin vermiyor. Aflatoksin en çok karaciğer kanserlerine bilim insanları tarafından kabul edilen sigara olduğunu vurgulayarak, neden oluyor.’’ “Vücuttaki bir hücrenin bile bu tür bir ajanla zarar görmesi kanser gelişimi Güzel, uygun koşullarda üretilmeyen için yeterli olabiliyor. Bilimsel verilere deterjanlar ve bazı gıda katkılarının da zararlı kimyasallar içerdiği konusundaki göre akciğer kanserlerinin yüzde 90’ına sigara dumanı neden oluyor. bilimsel çalışma ve tespitlerin çeşitli Hükümetimizin uyguladığı politikalarla vesilelerle kamuoyuna duyurulduğunu kapalı ortamlarda sigara kullanımı söyledi. aşağı çekildi ancak insanlar evlerinde içiyorlar, bu engellenemiyor,’’ diye Fiziksel ajanların başında ise konuştu. radyasyonun geldiğini belirten konuştu. Kimyasal ajan çeşitlerinin çok olduğunu kaydeden Güzel, şunları söyledi:
“En büyük
tehlikelerden biri
sigara dumanı.”